Nasza szkoła aktywnie włącza się w różnie działania, programy i projekty dotyczące przeciwdziałania przemocy rówieśniczej. Marzec był miesiącem, w którym szczególnie skupiliśmy się na tym zjawisku. Zespół Psychologiczno-Pedagogiczny opracował scenariusz i przeprowadził warsztaty dla Uczniów klas IV – VIII na temat radzenia sobie z przemocą. Uczniowie opracowywali także zasady zapobiegania i reagowania na przemoc rówieśniczą. Zapraszamy do zapoznania się z materiałami i obejrzenia efektów pracy naszych Uczniów.
Przemoc rówieśnicza
Czym jest przemoc rówieśnicza?
Nie każda kłótnia czy konflikt to PRZEMOC RÓWIEŚNICZA. O tym poważnym problemie możemy mówić, gdy występują jednocześnie trzy elementy:
Powtarzalność
Sprawcy nękają tę samą osobę wielokrotnie, przez dłuższy czas. Przykład: jeśli uczniowie pokłócili się jednorazowo o jakąś sprawę – to nie jest bullying. Ale jeśli ktoś jest systematycznie wyśmiewany na każdej lekcji wychowania fizycznego – to już tak.
Chęć skrzywdzenia
Sprawcy działają celowo, żeby zranić drugą osobę. Często zaczynają z innych powodów – na przykład chcą zaimponować rówieśnikom. Ale z czasem zaczyna im sprawiać przyjemność krzywdzenie ofiary.
Nierównowaga sił
Sprawca jest silniejszy – niekoniecznie fizycznie. Może mieć lepszą pozycję w grupie, być bardziej sprytny w słownych potyczkach albo po prostu bardziej pewny siebie. Ofiara czuje się bezradna i nie potrafi się bronić.
Pamiętajmy: Nawet drobne złośliwości, gdy się powtarzają, kumulują szkody. Często nie zauważamy pojedynczego „niewinnego” przezwiska, ale dla dziecka, które słyszy je codziennie od miesiąca, to jest udręka.
Jakie są rodzaje przemocy rówieśniczej?
Przemoc może przybierać różne formy:
Przemoc fizyczna – bicie, popychanie, niszczenie rzeczy. To najbardziej widoczna forma, o której najwięcej się mówi.
Przemoc słowna – przezywanie, obrażanie, wyśmiewanie, złośliwe komentarze. Często bagatelizowana jako „żarty”.
Cyberprzemoc – agresja w internecie i mediach społecznościowych. Bardzo dotkliwa, bo działa 24/7 i ma szerokie grono odbiorców.
Przemoc relacyjna – wykluczanie z grupy, izolowanie, obgadywanie za plecami, ignorowanie. To najrzadziej zauważana forma, choć często najbardziej bolesna dla ofiar.
Konsekwencje przemocy rówieśniczej
Konsekwencje przemocy rówieśniczej są naprawdę poważne: depresja i stany lękowe, poczucie, że się nic nie jest wart, problemy zdrowotne związane ze stresem, czy w skrajnych przypadkach – myśli samobójcze.
Badania pokazują, że skutki mogą trwać latami, nawet gdy dziecko już dawno skończyło szkołę. Dorosły człowiek może wciąż zmagać się z traumą po przemocy doświadczonej w dzieciństwie. Dlatego tak ważne jest, żeby reagować wcześnie.
Jak się rozwija proces przemocy?
Przemoc rówieśnicza działa jak pożar. Zaczyna się od małej iskry, którą łatwo ugasić. Ale jeśli się nie zareaguje, szybko rozrasta się w wielki ogień, który bardzo trudno opanować.
Etap 1: Pierwsze iskry
Ktoś robi pierwszą złośliwą uwagę: „Nie chcę siedzieć z Kasią, bo ona się brzydko ubiera”. Inni czasem się śmieją. Komentarze wydają się drobne, łatwo je przeoczyć. Ale to właśnie teraz najłatwiej zadziałać – wystarczy spokojnie, ale stanowczo powiedzieć, że tak się nie robi.
Etap 2: Rozprzestrzenianie się
Coraz więcej osób zaczyna dołączać. Wszyscy już wiedzą, że można dogryzać Kasi. To staje się zabawne dla grupy, coś co ich łączy. Kasia staje się bezradna, traci nadzieję, że coś się zmieni. Tutaj potrzebne są już poważniejsze działania.
Etap 3: Wielki pożar
Kasia zaczyna wierzyć w to, co mówią o niej inni. Zachowuje się zgodnie z oczekiwaniami – jeśli mówią, że jest dziwna, to staje się jeszcze bardziej zamknięta w sobie. Teraz potrzebna jest już specjalistyczna pomoc.
Zapobieganie – budowanie dobrej atmosfery w klasie, zanim pojawią się problemy:
Integrowanie klasy od pierwszego dnia
Ustalanie i przypominanie zasad
Ćwiczenia rozwijające empatię
Rozmawianie o emocjach i relacjach
Reagowanie – gdy już widzimy problem:
Rozmowy z zaangażowanymi osobami
Konsekwencje dla sprawców
Wsparcie dla ofiar
W poważnych przypadkach – pomoc specjalistów
Jak postępować w przypadku identyfikacji przemocy rówieśniczej?
Dostosuj reakcję do etapu problemu
Na początku (pojedyncze złośliwe komentarze):
Spokojnie, ale stanowczo okaż, że to niedopuszczalne
Przypomnij o zasadach
Porozmawiaj z osobą, która to robiła
Na dalszych etapach (systematyczne nękanie):
Indywidualne rozmowy ze sprawcami i ofiarą
Włącz pedagoga lub psychologa
Może być potrzebna pomoc z zewnątrz
Zwróć uwagę na wykluczanie
To najbardziej pomijany typ przemocy. Obserwuj:
Kto zawsze zostaje bez pary do zadania?
Kogo nikt nie zaprasza do wspólnych aktywności?
Kto siedzi sam na przerwach?
Z kim nikt nie chce pracować w grupie?
Wykluczanie często poprzedza poważniejsze formy przemocy. Reaguj już na tym etapie.
Buduj dobrą atmosferę systematycznie
Rozmawiaj o przemocy w internecie
Online łatwiej kogoś zranić. Warto ustalić z klasą zasady:
Zanim odpiszesz na denerwującą wiadomość, odejdź od ekranu i przemyśl swoją reakcję
Zastanów się, czy nie lepiej odpisać prywatnie zamiast publicznie
Pamiętaj, że w wiadomościach tekstowych nie widać twarzy i reakcji drugiej osoby
Pamiętaj o grupach szczególnie narażonych
Częściej ofiarami przemocy padają:
Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Dzieci z innych krajów i kultur
Osoby, które jakoś się różnią od reszty
Kiedy szukać pomocy?
Nie musisz radzić sobie sam ze wszystkim. Możesz zwrócić się o pomoc do:
Pedagoga i psychologa szkolnego
Poradni psychologiczno-pedagogicznej
Organizacji pozarządowych zajmujących się tym tematem
W poważnych przypadkach – policji i sądu rodzinnego
sp7@mjo.krakow.pl
+48 126337442
